 |
 |
 |
| - programy - realizowane projekty - moja klasa - osiągnięcia - rok szkolny 2005/06 |
 |
 |
|
Program nauczania biologii w klasach I - II
liceum ogólnokształcącego
(zakres podstawowy)
(opracowany zgodnie z aktualnie obowiązującą
podstawą
programową dla liceów i techników
- www.men.waw.pl)
III. Treści nauczania
Klasa I semestr II
Dział IV
Człowiek w zdrowiu i chorobie - 17 jednostek lekcyjnych
| lp | Proponowane jednostki tematyczne | Szczegółowe (operacyjne) cele kształcenia
a) wiadomości b) umiejętności c) postawy |
Materiał nauczania | Metody, formy, pomoce dydaktyczne | uwagi |
| 1.2. | Nowotworzenie - podstawowe koncepcje. Historia onkologii w Polsce. Etapy rozwoju raka. Powstawanie przerzutów. | a) uczeń - przedstawia fakty historyczne, będące początkiem rozwoju onkologii - podaje nazwiska osób zasłużonych dla rozwoju onkologii - wyjaśnia znaczenie terminów : nowotwór, protoonkogen, antyonkogen - wymienia przyczyny zmian nowotworowych - wymienia podstawowe rodzaje nowotworów b) uczeń - dowodzi ważności profilaktyki antynowotworowej - określa podstawowe zasady profilaktyki (na podstawie znajomości czynników mutagennych) - określa fazy rozwoju raka c) uczeń - jest świadomy wypływu człowieka na jakość życia własnego i innych - jest świadomy poznawalności świata dzięki nauce , jej osiągnięciom |
Onkologia - dziedzina nauk medycznych zajmująca się nowotworzeniem. Początki onkologii w Polsce i historia jej rozwoju. Rak - chorobą genomu. Cechy charakterystyczne komórki rakowej. Geny uczestniczące w nowotworzeniu (karcynogeny - z greckiego, kancerogeny - z łaciny : protoonkogeny - geny kontroli namnażania się i różnicowania komórek oraz antyonkogeny - geny hamujące namnażanie się komórek np. gen P 53 - strażnik genomu - odpowiada za wierność replikacji DNA, naprawę błędów, uruchamianie apoptozy, gen MTS1 - wytwarza białko p16 - inhibitor podziałów komórkowych, gen telomerazy - odpowiedzialny za odbudowę telomerów). Przyczyny nowotworzenia. Typy raka. Angiogeneza . Progresja - tworzenie przerzutów z udziałem układu krwionośnego - guz ogniskiem przerzutowym. Zasady profilaktyki nowotworowej. | Wykład z elementami pogadanki i dyskusji. Analiza schematów - praca w grupach. Prezentacja etapów rozwoju nowotworu. Burza mózgów - ustalanie zasad profilaktyki. Kserokopie rysunków schematycznych ze Świata Nauki - kwiecień 1992, Świat Nauki wrzesień 1994, a także : "Telomery, telomeraza i rak", Greider, Blackburn, Świat Nauki, kwiecień 1996, "p53 - chorowity nadzorca" , J.Siedlecki, Wiedza i Życie, czerwiec 1994 | W tym temacie realizuję treści o zdrowiu i chorobie - wstęp. Temat zajęć zapowiedziany z wyprzedzeniem czasowym - prośba o przygotowanie się do zajęć na podstawie ostatnich doniesień prasowych, artykułów Świata Nauki i Wiedzy i Życia Możliwa również prezentacja wykonana przez nauczyciela |
| 3. | Działanie wirusów na komórki. Czynniki aktywizujące wirusy. | a) uczeń - wymienia elementy składowe wirusa - rozpoznaje i identyfikuje typ wirusa na podstawie rysunku schematycznego - wymienia etapy infekcji litycznej i lizogennej - wyjaśnia przebieg tych infekcji - wyjaśnia znaczenie czynników aktywizujących wirusy lizogenne b) uczeń - określa znaczenie wirusów dla człowieka i przyrody - klasyfikuje wirusy wg rozmaitych kryteriów - dowodzi znaczenia wirusów w badaniach nad materiałem genetycznym i procesami dziedziczenia c) uczeń - korzysta z opanowanej przez siebie wiedzy - integruje wiedzę z chemii i biologii |
Struktura wirusów. Klasyfikacja. Funkcjonowanie - infekcja lityczna, infekcja lizogenna. Czynniki aktywizujące wirusy lizogenne. Znaczenie wirusów. | Analiza foliogramów - schematów budowy, klasyfikacji, przebiegu infekcji (wykonanych na podstawie rysunków z "Zeszytu dla uczniów Botanika" - R. Prokop) - powtórzenie wiadomości z klasy I | |
| 4 | Wirusowa koncepcja nowotworzenia - onkogeny wirusowe. | a) uczeń - wymienia przyczyny powstawania nowotworów - wymienia nowotwory powstające na bazie genomu wirusa - wyjaśnia metody działania wirusów onkogennych i efekty ich działań - wyjaśnia założenia hipotezy mutacyjnej i hipotezy dawki - wyróżnia wirusy defektyczne (działające razem z helper wirusami) - wyjaśnia znaczenie skrótu MTV b) uczeń - klasyfikuje wirusy onkogenne jako czynniki kancerogenne zewnętrzne lub wewnętrzne - przewiduje zwiększanie się liczby zachorowań na nowotwory c) uczeń - integruje wiedzę biologiczną zróżnych poziomów nauczania - jest świadomy złożoności przyczyn nowotworzenia |
Wirusy - czynniki zewnętrzne rakotwórcze, wirusy - czynniki wewnętrzne . Historia badań wirusów onkogennych. Nowotwory wywoływane przez wirusy onkogenne. Metody działania wirusów onkogennych. Wirusy defektyczne i helper wirusy - ich współdziałanie. | Wykład z elementami pogadanki i dyskusji. Folie z datami, nazwiskami, trudniejszymi terminami. Ostrowski, Kawiak - Cytofizjologia | |
| 5 | Podstawowe metody terapii antyrakowej. | a) uczeń - wyjaśnia, czym różni się komórka rakowa od zdrowej - wymienia fazy rozwoju raka - wymienia metody terapii nowotworowej b) uczeń - określa możliwości walki z nowotworem - proponuje sposoby walki skuteczne na poszczególnych etapach - ocenia skuteczność walki na poszczególnych etapach rozwoju raka c) uczeń - jest świadomy niedoskonałości metod leczenia nowotworów |
Cechy komórki nowotworowej : niekontrolowane podziały komórkowe, brak prawidłowych kontaktów z innymi komórkami (mutacje genów warunkujących adhezje komórkowe), nierespektowanie granic komórkowych, tkankowych, narządowych. Fazy rozwoju - powtórzenie. Ocena faz pod względem skuteczności terapii. Metody : immunoterapia, chemioterapia, radioterapia, terapia genowa. Krótka charakterystyka. | Praca w grupach, burza mózgów, dyskusja, prezentacja jako podsumowanie. Literatura j.w. "Białka G", Linder, Gilman, Świat Nauki, wrzesień 1992, "Walka o przetrwanie", G.Bartosz, Wiedza i Życie, listopad 1997 | |
| 6.7. | Prezentacje wybranych artykułów z prasy popularnonaukowej nt nowotworów. | a) uczeń - streszcza przeczytany uprzednio artykuł - wyjaśnia wątpliwości słuchaczy - ilustruje wypowiedzi zdjęciami, schematami (kserokopie lub rysunki na foliach lub tablicy) b) uczeń - ocenia wystąpienia koleżanek i kolegów - projektuje swoje wystąpienie - rysuje schematy na tablicy c) uczeń - kształtuje odpowiedzialność za przygotowane wystąpienie - kształtuje samodzielność - kształtuje obiektywizm oceniania - doskonali umiejętność pracy w zespole |
Na podstawie wcześniej otrzymanych artykułów z Wiedzy i Życia oraz Świata Nauki zespoły 2- 3 osobowe przygotowują prezentacje - każda w granicach 15- 20 minut - w sumie 5 prezentacji. (m.in. artykuły Bariery utrudniające wnikanie leków do guzów litych, R.K.Jain, Świat Nauki , wrzesień 1994 r, Walka nadal trwa, M. Garnick, W. Fair, Świat Nauki, luty 1999, J. Siedlecki p53 - chorowity nadzorca, Wiedza i Życie, czerwiec 1994, G. Bartosz Walka o przetrwanie , Wiedza i Życie, listopad 1997, J. Nurkowska Słoneczne złego początki, Wiedza i Życie, sierpień 1997, C. Ezzel Magiczna broń znów w akcji, Świat Nauki , grudzień 2001, C. Greider, E. Blackburn Telomery, telomeraza i rak, Świat Nauki, kwiecień 1996, M. Linder, A.Gilman Białka G, Świat Nauki, wrzesień 1992 itp. | Konsultacje przed lekcją, prezentacje, dyskusja. Pomoce - folie, kserokopie, rysunki na podstawie ilustracji do artykułów wymienionych obok. | Artykuły były wybierane do opracowania na około 2 tygodnie przed terminem zajęć. Ten temat realizowa- ny jest w wybranych oddziałach |
| 8,9 | Śmierć komórki - koncepcje. Apoptoza - śmierć "na życzenie" | a) uczeń - definiuje pojęcie śmierci - rozpoznaje na schematach dwa rodzaje śmierci komórki - apoptozę i nekrozę - wyjaśnia różnice między nimi b) uczeń - charakteryzuje przebieg tych dwóch procesów - porównuje ich znaczenie c) uczeń - rozwija umiejętność pracy zespołowej - kształtuje umiejętność prezentacji |
Definicja pojęcia śmierci komórki/organizmu. Nieuchronność śmierci komórek i organizmów. Hipotetyczne przyczyny starzenia się i śmierci komórek. Dwa podstawowe typy śmierci - nekroza i apoptoza - charakterystyka. Porównanie obu procesów. Znaczenie nekrozy i apoptozy dla organizmu. | Przygotowanie wystąpień (prezentacji) przez dwa zespoły uczniowskie na podstawie : "Biologia w szkole" , styczeń- luty 2000 oraz "Świat Nauki" , luty 1997 | Ten temat realizuję na zakończe- nie działu możliwa praca z Internetem |
| 9.10.. | Bakterie i ich znaczenie w życiu i gospodarce człowieka. | s) uczeń - opisuje budowę komórki bakterii - wymienia i opisuje podstawowe funkcje życiowe bakterii - wymienia znaczenia pozytywne bakterii - wymienia choroby pochodzenia bakteryjnego c) uczeń - analizuje schemat budowy bakterii - porównuje budowę bakterii z budową komórki jądrowej - ocenia znaczenie bakterii - uzasadnia stosowanie określonych zasad profilaktyki d) uczeń - kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych |
Występowanie bakterii. Budowa komórki. Formy bakterii. Funkcje życiowe bakterii - sposoby odżywiania się bakterii, rozmnażanie się bakterii (podział), procesy płciowe (koniugacja, transdukcja, transformacja) Znaczenie pozytywne bakterii. Bakterie jako czynniki chorobotwórcze dla człowieka. Jady bakteryjne. Choroby pochodzenia bakteryjnego - drogi zakażenia, objawy, zasady profilaktyki. | Wykład, analiza schematów, konstrukcja schematów na podstawie tekstu, prezentacje uczniów dotyczące pozytywnego znaczenia bakterii, wybranych chorób pochodzenia bakteryjnego Goldfinger- Kunicki "Życie bakterii", podręcznik | |
| 11 | Cykle życiowe płazińców pasożytniczych - pasożytów człowieka Zasady profilaktyki | a) uczeń - opisuje typ płazińców - rozpoznaje schematy cykli życiowych pasożytów - wymienia zasady profilaktyki b) uczeń - rysuje schematy cykli - porównuje cykle rozwojowe - uzasadnia zasady profilaktyki przebiegiem cyklu c) uczeń - kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych |
Krótka charakterystyka typu płazińców. Pojęcie pasożytnictwa, żywiciela pośredniego i ostatecznego, rozwoju prostego, złożonego. Analiza cykli życiowych płazińców pasożytniczych - tasiemców uzbrojonego i nieuzbrojonego, motylicy. Zasady profilaktyki. | Krótki wykład, analiza schematów cykli rozwojowych, rysowanie schematów, Podręcznik, Rajski "Zoologia", W. Lewiński Biologia dla klasy II lo | |
| 12. | Cykle życiowe obleńców pasożytniczych - pasożytów człowieka. Zasady profilaktyki. | a) uczeń - opisuje cechy charakterystyczne obleńców - rozpoznaje schematy cykli rozwojowych - wymienia zasady profilaktyki b) uczeń - analizuje schematy - uzasadnia cyklem zasady profilaktyki c) uczeń - kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych |
Krótka charakterystyka typu obleńce. Analiza wybranych cykli rozwojowych - glisty ludzkiej, włośnia krętego, owsika. Objawy glistnicy, włośnicy, owsicy. Zasady profilaktyki. | Analiza schematów cykli rozwojowych, Rysowanie schematów, Podręcznik, Rajski "Zoologia", W. Lewiński jw. | |
| 13 | Trucizny - rodzaje, pochodzenie, wpływ na organizm człowieka. | a) uczeń - definiuje pojęcie trucizny - wymienia rodzaje trucizn - wymienia typy działania b) uczeń - wyjaśnia mechanizmy działania trucizn - klasyfikuje trucizny ze względu na różne kryteria c) uczeń - kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych |
Pojęcie trucizny. Rodzaje trucizn ze względu na pochodzenie (syntetyczne, naturalne) i działanie (blokujące działanie neuronów, blokujące procesy biochemiczne w komórkach i inne) Antidotum. Analiza trucizn wydzielanych przez rośliny, grzyby, zwierzęta (płazy, gady) | Wykład, Kunicki- Goldfinger "Życie bakterii", "Atlas roślin leczniczych i trujących", inne praca z internetem | Temat realizowany w wybranych oddziałach |
| 14 | Wpływ cywilizacji na zdrowie człowieka - choroby XX wieku | a) uczeń - podaje definicje pojęć - wymienia zagrożenia - wymienia choroby cywilizacyjne - XX wieku b) uczeń - charakteryzuje wybrane choroby - klasyfikuje choroby ze względu na oddziaływanie na somę lub psyche - ocenia skuteczność zasad profilaktyki c) uczeń kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych |
Definicja pojęcia zdrowie, choroba, higiena
środowiska życia. Rozwój cywilizacyjny i jego cechy. Rodzaje zagrożeń
(skażenie chemiczne w tym karcynogeny, hałas, wibracje, zapylenie,
promieniowanie, tempo życia itp.) Choroby cywilizacyjne, społeczne,
zawodowe. Charakterystyka wybranych chorób - etiologia, objawy,
zasady profilaktyki (kiła, rzeżączka, AIDS, nowotwory, nerwica, choroby
psychiczne, otyłość, alkoholizm, cukrzyca, pylice, rozedma płuc,
jaskra, alergie) - |
Pogadanka, dyskusja, Mała Encyklopedia Medyczna, Jurczak M. "Choroby cywilizacyjne", Materiały na temat chorób wydawane przez Ministerstwo Zdrowia, "Toksyczna cywilizacja" M.Pecul, Wiedza i Życie, październik 1999, "Skażenie środowiska a choroby nowotworowe", K.Gromysz- Kałkowska, E. Szubartowska, Biologia w Szkole, wrzesień, październik 1999 | Temat przeniesiony do działu ekologia i ochrona środowiska |
| 15. | Sprawdzian wiadomości | Jak wyżej | Test sprawdzający złozony z zadań otwartych |