 |
 |
 |
| - programy - realizowane projekty - moja klasa - osiągnięcia - rok szkolny 2005/06 |
 |
 |
|
Program nauczania biologii w klasach I - II
liceum ogólnokształcącego
(zakres podstawowy)
(opracowany zgodnie z aktualnie obowiązującą
podstawą
programową dla liceów i techników
- www.men.waw.pl)
III. Treści nauczania
Klasa I semestr I
Dział II
Podstawy cytofizjologii - budowa i funkcje komórki. Typy tkanek zwierzęcych
- 23 jednostki lekcyjne
| lp | Proponowane jednostki tematyczne | Szczegółowe (operacyjne) cele kształcenia
a) wiadomości b) umiejętności c) postawy |
Materiał nauczania | Metody, formy, pomoce dydaktyczne | uwagi |
| 1 | Komórka - podstawową jednostką struktury i funkcji organizmu | a) Uczeń : - Definiuje pojęcie komórka - Wyróżnia dwa podstawowe typy komórek - pro- i eukariotyczne - Wyróżnia dwa podst.typy komórek eukariotycznych - zwierzęcy i roślinny - Wymienia różnice między nimi (3) - Określa wielkość i kształty komórek - Wymienia elementy budujące komórki różnych typów - Określa funkcje jakie te elementy pełnią w komórce b) uczeń - rozpoznaje typy komórek na elektrofotogramach i rysunkach schematycznych - porównuje w tabeli i nie tylko typy komórek ze sobą - uzasadnia treść definicji pojęcia komórka wykorzystując swoją wiedzę na temat jej funkcji i struktury - wyjaśnia związek między czasem poznawania budowy komórkowej a rozwojem mikroskopii świetlnej - uczeń rysuje schematy budowy poszczególnych typów komórek c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Teoria budowy komórkowej organizmów. Typy komórek i różnice między nimi. Budowa komórek różnych typów, podstawowe funkcje organelli komórkowych. | Pogadanka, Praca w grupach, analiza elektrofotogramów i schematów budowy komórek Internet, kserokopie, skany obrazów | |
| 2. | Budowa, właściwości i funkcje błony komórkowej | a) uczeń - definiuje pojęcie błony komórkowej - wymienia elementy budujące błonę komórkową - wymienia typy białek integralnych i określa ich funkcje - rozpoznaje na schematach i ultrafogramach ultrastrukturę błony komórkowej - ilustruje budowę błony komórkowej - wyjaśnia pojęcie struktury płynnej mozaiki - podaje skład chemiczny warstwy powierzchniowej (surface coat) b) uczeń - analizuje schematy ilustrujące różne typy białek integralnych i wnioskuje o ich funkcjach na podstawie struktury - określa funkcje błony i warstwy powierzchniowej c) uczeń - integruje wiedzę z chemii i biologii - przyjmuje postawę aktywną |
Definicja pojęcia komórka. Typy komórek. Budowa komórki - powtórzenie. Struktura i funkcje błony komórkowej, skład chemiczny błony, rodzaje białek integralnych. | Prezentacja uczniów, Praca w grupach, Ocenianie osiągnięć grup. Kserokopie rysunków schematycznych - Solomon, Ville Biologia | Na lekcji poprzedzającej zapowiedź powtórzenie wiadomości o błonie komórkowej. |
| 3 | Związek budowy i funkcji białek integralnych błony komórkowej | a) Uczeń - Wymienia typy białek integralnych błony - Wymienia ich funkcje - Określa związek ich struktury i funkcji b) uczeń - rysuje kształty białek integralnych różnego typu - rozpoznaje kształty białek - analizuje związek ich budowy i funkcji (znajduje cechy charakterystyczne struktury) c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Lokalizacja białek integralnych, ich struktura cząsteczkowa, funkcje związane ze strukturą. | Praca samodzielna uczniów z kserokopiami rysunków schematycznych, elektrofotogramy białek integralnych | |
| 4 | Transport przez błony cytoplazmatyczne i wewnątrz komórki. | a) uczeń - wymienia typy transportu przez błony - rozpoznaje na schematach poszczególne typy transportu - wyjaśnia na czym polega dyfuzja prosta, wspomagana, osmoza, transport aktywny - wymienia struktury komórkowe biorące udział w transporcie wewnętrznym b) uczeń - porównuje ze sobą typy transportu przez błonę - ocenia znaczenie obecności błon komórkowych w utrzymaniu odrębności wnętrza komórki - przewiduje skutki zmiany środowiska życia komórki z izotonicznego na hipo- lub hipertoniczne c )uczeń - integruje wiedzę z chemii i biologii - kształtuje postawę aktywną, nastawioną na współpracę z grupą |
Rodzaje transportu błonowego - dyfuzja prosta , dyfuzja wspomagana, osmoza, transport aktywny. Transport wewnątrzkomórkowy - poprzez cytoplazmę i cytoszkielet. Ruchy cytoplazmy, udział ER w transporcie, pęcherzyki transportujące aparatu Golgiego, rola wodniczek np. wydalniczych, pokarmowych. | Praca w grupach , analiza schematów ilustrujących poszczególne typy transportu, prezentacja efektów pracy. Kserokopie rysunkow schematycznych - Solomon, Ville Biologia, Regina Prokop, Zeszyt dla ucznia , Botanika klasa I LO. | |
| 5,6 | Budowa i funkcje mitochondriów i chloroplastów. DNA mitochondrialny. | a) uczeń - wymienia elementy budowy chloroplastu i mitochondrium - rozpoznaje chloroplast i mitochondrium na rysunku schematycznym i elektrofotogramie - wyjaśnia znaczenie poszczególnych elementów budowy w realizacji funkcji - rozpoznaje na schemacie cząsteczkę chlorofilu b) uczeń - rysuje rysunki schematyczne budowy chloroplastu i mitochondrium - porównuje budowę obu organelli - porównuje sposób funkcjonowania i znaczenie DNA jądrowego i mitochondrialnego - przewiduje konsekwencje braku rekombinacji w DNA mitochondrialnym c) uczeń - korzysta z zasobów zgromadzonej przez siebie wiedzy i umiejętności - jest świadomy związków między DNA i procesem ewolucji organizmów - integruje wiedzę z chemii i biologii |
Ultrastruktura mitochondrium i chloroplastu na podstawie schematów i zdjęć z mikroskopu elektronowego. Funkcje obu organelli , funkcje i znaczenie poszczególnych elementów budowy. Charakterystyka DNA. Konsekwencje tego w różnicowaniu się genów i alleli a także cech. Wykorzystanie cech DNA mitochondrialnego do śledzenia procesów ewolucyjnych (tempo ewolucji wolniejsze niż w przypadku DNA jądrowego). | Praca w grupach Analiza schematów i elektrofotogramów chemiosmozy, chlorofilu, DNA mitochondrialnego. (Solomon, Ville, Biologia, Ostrowski, Kawiak Cytofizjologia) | Na lekcji poprzedzającej zapowiedż powtórzenia wiadomości o chloroplastach i mitochondriach oraz DNA. Tutaj zrezygnowałam z omawiania procesu chemiosmozy jako zbyt skomplikowanego szczegółu, Często też zadaję jako pracę domową porównanie budowy chloroplastu i mitochondrium |
| 7 | Biogeneza mitochondrium i chloroplastu. | a) uczeń - podaje podstawowe założenia hipotezy endosymbiozy Lynn Margulis - podaje podstawowe założenia hipotezy wodorowej Martina i Mullera - wymienia etapy powstawania w toku ewolucji komórki eukariotycznej posiadającej mitochondria i chloroplasty - wymienia dowody potwierdzające teorię endosymbiozy b) uczeń - porównuje komórkę prokariotyczną i eukariotyczną - analizuje różnice między teorią endosymbiozy i wodorową - ocenia znaczenie symbiozy w ewolucji organizmów c) uczeń - jest świadomy, że nie wszystkie elementy wiedzy biologicznej można udowodnić empirycznie |
Hipoteza endosymbiozy Lynn Margulis . Podstawowe prawa hipotezy: - pojawienie się systemu błon wewnętrznych oraz cytoszkieletu, które umożliwiły pochłanianie ze środowiska stałych cząstek pokarmowych w drodze endocytozy - w tym także innych komórek bakteryjnych - Niektóre z tych komórek nie zostały strawione lecz podjęły swoją działalność, przynosząc korzyść komórce preeukariotycznej i stały się przodkami dzisiejszych mitochondriów i plastydów. Korzyści płynące z takiej symbiozy to : zdolność do pozyskiwania energii w drodze oddychania tlenowego oraz zdolność do czerpania energii ze Słońca dla preeukarionta, zaś dla prokarionta były to stabilne warunki środowiskowe (wnętrze komórki) i fizyczna ochrona przed niebezpieczeństwem. - Założeniem hipotezy Margulis jest przypadek ewolucyjny. Hipoteza wodorowa - Martina i Mullera - połączenie premitochondrium i preeukarionta nastąpiło w wyniku konieczności wynikającej z zależności między proteobakteriami , które w procesie fermentacji wydalały wodór i dwutlenek węgla i preeukariontami, którzy potrzebowali tych substancji do własnego metabolizmu. Hipoteza ta nie tłumaczy formowania się plastydów. Etapy tworzenia się komórki eukariotycznej - analiza schematu. Dowody potwierdzające hipotezę endosymbiozy. | Wykład z elementami dyskusji. Analiza schematów - Encyklopedia multimedialna PWN, plakat z miesięcznika Wiedza i Życie, "Narodziny złożonych komórek", Ch.de Duve, Świat Nauki, czerwiec 1996 | Ten temat realizuję tylko w wybranych oddziałach |
| 8,9 | Budowa i funkcje jądra komórkowego | a) uczeń: - określa wielkość, kształty i miejsce występowania jądra w róznych komórkach - wymienia elementy budujące jądro komórki - wymienia funkcje jądra komórkowego b) uczeń - wyjaśnia związek budowy i funkcji jądra - analizuje schemat budowy jądra komórkowego - rysuje schemat j.w. - ocenia znaczenie poszczególnych elementów budowy c) uczeń : - kształtuje postawę badawczą |
Wielkość, kształty, lokalizacja jądra komórkowego. Elementy budujące jądro - schematy, ultrafotografie. Funkcje poszczególnych elementów. Funkcje jądra komórki. Komórki bezjądrowe pierwotnie i wtórnie. Chromosomy, ich liczba, typy, budowa. | Praca w grupach - analiza schematów, elektrofotogramów jąder komórkowych, praca indywidualna - wykonanie schematu budowy, Podręcznik, Solomon, Ville "Biologia" | |
| 10 | Podział mitotyczny komórki - przebieg i znaczenie | a) uczeń - podaje definicję mitozy - wymienia etapy procesu - opisuje przebieg etapów - analizuje schematy - znajduje związek przedstawionego graficznie procesu z opisem - przedstawia sens biologiczny mitozy - uzasadnia znaczenie tego procesu w przyrodzie b) uczeń - rysuje schematy przedstawiające kolejne etapy - rozpoznaje etapy przedstawione na schematach - rozpoznaje etapy w obrazach mikroskopowych c) uczeń - kształtuje postawę badawczą - kształtuje umiejętność pracy w grupie |
Definicja, schemat ogólny, kariokineza, cytokineza, schematy etapów kariokinezy i ich opis, znaczenie mitozy w życiu organizmów jedno- i wielokomórkowych. | Kserokopie schematów, preparaty mikroskopowe, film przedstawiający przebieg mitozy, ultrafotogramy, animacje komputerowe Podręcznik wyd. Operon | |
| 11 | Mejoza i jej sens biologiczny | a) uczeń - definiuje mejozę - wymienia etapy mejozy - opisuje przebieg etapów ze szczególnym uwzględnieniem rekombinacji genów - analizuje schematy - uzasadnia znaczenie procesu b) uczeń - rysuje schematy - rozpoznaje etapy na ultrafotogramach - dowodzi znaczenia procesu c) uczeń - kształtuje postawę badawczą - kształtuje umiejętność pracy w grupie |
Definicja, schemat ogólny, I i II podział mejotyczny, kariokineza, proces crossing over, losowa segregacja genów, cytokineza, schematy etapów kariokinezy i ich opis, znaczenie mejozy w życiu organizmów. | Kserokopie schematów, ultrafotogramy, animacje komputerowe Podręcznik wyd. Operon | |
| 12 | Porównanie mitozy i mejozy | a) jw. b) Uczeń - Konstruuje tabelę porównawczą w zeszycie lub w programie M. Word - Porównuje elementy wspólne i różnice między procesami |
Jw. | Zajęcia indywidualne lub w grupach 2- 3 osobowych, podsumowujące i utrwalające Mogą być użyte komputery - M. Word lub inny program edytorski | |
| 13 | Chloroplast i jego funkcje | a) uczeń - lokalizuje chloroplast w komórkach roślinnych - opisuje jego kształt i wielkość - wymienia elementy budujące chloroplast - zapisuje reakcję sumaryczną fotosyntezy i podaje jej definicję - wyróżnia etapy fotosyntezy i opisuje ich istotę - analizuje schematy budowy chloroplastu - analizuje schematy przebiegu fotosyntezy b) uczeń - rysuje schemat budowy chloroplastu i opisuje go - rozpoznaje na schemacie chloroplast - rozpoznaje na schematach etapy fotosyntezy c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Lokalizacja chloroplastów w organach, tkankach i komórkach roślinnych, ultrastruktura chloroplastu, proces fotosyntezy, etapy procesu, znaczenie procesu dla roślin, dla org. cudzożywnych, dla świata . | Praca samodzielna z internetem, elementy pogadanki, schematy barwne, animacja komputerowa, fragment filmu lub też prezentacja MPP | |
| 14 | Test sprawdzający z podstaw cytologii | Jak wyżej | Jw. | Test z zadaniami otwartymi i zamkniętymi, przygotowany na podstawie analizowanych na lekcjach schematów | |
| 15 | Tkanki zwierzęce. Charakterystyka tkanek nabłonkowych | a) uczeń : - wymienia tkanki zwierzęce - rozpoznaje schemat klasyfikacji tkanek - wymienia typy tkanki nabłonkowej - lokalizuje je w organizmie człowieka - określa ich funkcje b) uczeń: - rysuje schemat klasyfikacji tkanek - rysuje schematy budowy tkanek nabłonkowych - analizuje schematy pod kątem funkcji jakie pełnią c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Klasyfikacja tkanek zwierzęcych wykonanie schematu. Cechy komórki tkanki nabłonkowej. Rodzaje tkanek nabłonkowych, ich cechy budowy oraz funkcje. Występowanie tkanek nabłonkowych w organizmie człowieka. | Praca w grupach, wykonanie schematu klasyfikacji tkanek na podstawie tekstu Analiza schematów, zdjęć tkanek nabłonkowych Ville, Solomon "Biologia", Podręcznik Praca z Internetem, przeglądarka www.google.pl - www i grafika | |
| 16 | Związek budowy i funkcji tkanek mięśniowych | a) uczeń: - wymienia typy tkanek mięśniowych - rozpoznaje na schematach tkanki mięsniowe - rozpoznaje na schematach sarkomer (w skurczu i rozkurczu) b) uczeń: - porównuje budowę i funkcje róznych typów tkanek mięśniowych - rysuje schematy budowy tkanek - rysuje sarkomer w stanie skurczu i rozkurczu - wyjaśnia działanie sarkomeru - analizuje schematy c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Typy tkanek mięśniowych. Wykonywanie rysunków schematycznych budowy tych tkanek. Charakterystyka funkcjonowania i lokalizacji tych tkanek. Ultrastruktura komórki mięśnia szkieletowego. Ultrastruktura sarkomeru Mechanizm skurczu komórki mięśniowej - teoria ślizgowa Huxleya, | Pogadanka, analiza schematów, wykonywanie rysunków schematycznych budowy sarkomeru - w stanie skurczu i rozkurczu Solomon, Ville "Biologia", podręcznik Praca z Internetem | |
| 17 | Związek budowy i funkcji tkanki nerwowej | a) uczeń : - wymienia składniki tkanki nerwowej - lokalizuje tkankę w organizmie człowieka - rozpoznaje schemat budowy neuronu - wymienia elementy budowy neuronu, synapsy b) uczeń: - wyjaśnia mechanizm przewodzenia impulsu w neuronie - analizuje schemat przewodzenia - rysuje schemat budowy neuronu - wyjaśnia działanie synapsy - ocenia rolę neuroprzekażników w organizmie człowieka c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Występowanie tkanki nerwowej. Budowa tkanki nerwowej - jej złożoność (neurony, glej). Funkcje gleju. Budowa neuronu. Mechanizm przewodzenia impulsu nerwowego w neuronie. Struktura i działanie synapsy chemicznej. Neurotransmitery. Sieci neuronowe - podstawowe wiadomości. | Wykład , analiza schematów, sporządzanie rysunków schematycznych, gra komputerowa "Neurony"- analiza wpływu typu neurotransmitera na proces przewodzenia impulsu nerwowego, Ville, Solomon, "Biologia", podręcznik, Fragmenty filmu o działaniu neuronów (Tele 5) | |
| 18 | Przystosowania w budowie tkanek łącznych oporowych (kostnej i chrzęstnej) do pełnionych funkcji. | a) uczeń - wskazuje na miejsca występowania tkanek oporowych w organizmie człowieka - wymienia rodzaje tkanek - rozpoznaje na schematach tkanki kostną i chrzęstną (obraz w mikroskopie) - wymienia funkcje tych tkanek b) uczeń - porównuje budowę i funkcje róznych typów tkanek oporowych - analizuje schematy budowy - znajduje związek między budową a funkcją - rysuje schematy budowy tkanki kostnej i chrzęstnej c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Lokalizacja tkanek oporowych w organizmie człowieka. Klasyfikacja tkanek oporowych (kryteria). Budowa, funkcje i występowanie poszczególnych typów tkanki chrzęstnej i kostnej. | Wykład , analiza schematów i zdjęć z mikroskopu, sporządzanie schematów, praca z tekstem w grupach Ville Solomon "Biologia", podręcznik | |
| 19- 20 | Tkanki płynne - krew i limfa - budowa i funkcje. | a) uczeń - wymienia rodzaje tkanek płynnych - wymienia elementy składowe krwi - wymienia składniki osocza - wymienia rodzaje elementów morfotycznych krwi - rozpoznaje je na schematach i zdjęciach mikroskopowych - określa funkcje krwi b) uczeń - określa związek budowy z funkcją elementów morfotycznych krwi - analizuje schematy budowy krwi - analizuje wyniki badań morfologii krwi - ocenia przydatność tych wyników w diagnozowaniu chorób c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Występowanie i klasyfikacja tkanek płynnych. Budowa i funkcje krwi. Elementy morfotyczne krwi - ich budowa, rola. Mechanizm przenoszenia tlenu przez erytrocyty. Mechanizm krzepnięcia krwi. Analiza wyników badania krwi. Właściwy poziom erytrocytów, leukocytów, trombocytów w krwi zdrowego człowieka. Choroby krwi. Limfa - budowa i funkcje. Krew pępowinowa - cudowne lekarstwo XXI wieku. | Wykład, analiza schematów, zdjęć z mikroskopu, analiza wyników badania krwi (morfologii) Ville, Solomon "Biologia", podręcznik, "Krew pępowinowa - cudowny lek?", R. Kline, Świat Nauki , czerwiec 2001 | Ten temat realizuję również w pracowni informatycznej jako pracę samodzielną uczniów z Internetem zakończoną napisaniem krótkiej pracy nt. Dar krwi - darem życia w programie edytorskim. |
| 21 | Charakterystyka tkanek łącznych właściwych | a) uczeń - wymienia tkanki łączne właściwe - charakteryzuje ich cechy budowy - opisuje ich funkcje b) uczeń - rysuje schematy budowy - rozpoznaje na schematach rodzaj tkanki - rozpoznaje na obrazach mikroskopowych typ tkanki c) uczeń - kształtuje postawę badawczą |
Typy tkanek łącznych właściwych, ich występowanie i funkcje, analiza obrazów mikroskopowych. | Praca ze zdjęciami spod mikroskopu optycznego, analiza zdjęć, pogadanka, praca samodzielna Projektor multimedialny | |
| 22 | Obserwacje mikroskopowe wybranych tkanek zwierzęcych | Uczeń doskonali swoje umiejętności posługiwania się mikroskopem optycznym i wykonywania rysunków schematycznych | Obserwacja 3 - 4 dowolnie wybranych preparatów trwałych tkanek zwierzęcych, wykonanie rysunków schematycznych, podpisanie, opisanie rysunków. | Mikroskopy optyczne, preparaty trwałe tkanek zwierzęcych | |
| 23 | Test sprawdzający z tkanek | Jak wyżej | Przeprowadzenie testu złożonego z zadań otwartych . |