- programy
- realizowane projekty
- moja klasa
- osiągnięcia
- rok szkolny 2005/06

I. Charakterystyka programu
II. Cele ogólne  programu
III. Treści nauczania
     - dział 1 - Klasa I  semestr I
     - dział 2 - Klasa I  semestr I
     - dział 3 - Klasa I  semestr I
     - dział 4 - Klasa I  semestr II
     - dział 5 - Klasa I  semestr II
     - dział 6 - Klasa II  semestr I
     - dział 7 - Klasa II  semestr II
     - dział 8 - Klasa II  semestr II
IV. Uwagi o realizacji
V. Literatura  

Program nauczania biologii w klasach I - II 
liceum ogólnokształcącego
(zakres podstawowy)

(opracowany zgodnie z aktualnie obowiązującą 
podstawą programową dla liceów i techników
- www.men.waw.pl)

III. Treści nauczania

Klasa I  semestr I

Dział II
Podstawy cytofizjologii - budowa i funkcje komórki. Typy tkanek zwierzęcych 
- 23 jednostki lekcyjne

lp Proponowane jednostki tematyczne Szczegółowe (operacyjne) cele kształcenia
a) wiadomości
b) umiejętności
c) postawy
Materiał nauczania Metody, formy, pomoce dydaktyczne uwagi
1 Komórka - podstawową jednostką struktury i funkcji organizmu a) Uczeń :
- Definiuje pojęcie komórka
- Wyróżnia dwa podstawowe typy komórek - pro- i eukariotyczne
- Wyróżnia dwa podst.typy komórek eukariotycznych - zwierzęcy i roślinny
- Wymienia różnice między nimi (3)
- Określa wielkość i kształty komórek
- Wymienia elementy budujące komórki różnych typów
- Określa funkcje jakie te elementy pełnią w komórce
b) uczeń
- rozpoznaje typy komórek na elektrofotogramach i rysunkach schematycznych
- porównuje w tabeli i nie tylko typy komórek ze sobą
- uzasadnia treść definicji pojęcia komórka wykorzystując swoją wiedzę na temat jej funkcji i struktury
- wyjaśnia związek między czasem poznawania budowy komórkowej a rozwojem mikroskopii świetlnej
- uczeń rysuje schematy budowy poszczególnych typów komórek
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Teoria budowy komórkowej organizmów. Typy komórek i różnice między nimi. Budowa komórek różnych typów, podstawowe funkcje organelli komórkowych. Pogadanka, Praca w grupach, analiza elektrofotogramów i schematów budowy komórek Internet, kserokopie, skany obrazów  
 2. Budowa, właściwości i funkcje błony komórkowej a) uczeń
- definiuje pojęcie błony komórkowej
- wymienia elementy budujące błonę komórkową
- wymienia typy białek integralnych i określa ich funkcje
- rozpoznaje na schematach i ultrafogramach ultrastrukturę błony komórkowej
- ilustruje budowę błony komórkowej
- wyjaśnia pojęcie struktury „płynnej mozaiki”
- podaje skład chemiczny warstwy powierzchniowej (surface coat)
b) uczeń
- analizuje schematy ilustrujące różne typy białek integralnych i wnioskuje o ich funkcjach na podstawie struktury
- określa funkcje błony i warstwy powierzchniowej c) uczeń
- integruje wiedzę z chemii i biologii
- przyjmuje postawę aktywną
Definicja pojęcia komórka. Typy komórek. Budowa komórki - powtórzenie. Struktura i funkcje błony komórkowej, skład chemiczny błony, rodzaje białek integralnych. Prezentacja uczniów, Praca w grupach, Ocenianie osiągnięć grup. Kserokopie rysunków schematycznych - Solomon, Ville „Biologia” Na lekcji poprzedzającej zapowiedź powtórzenie wiadomości o błonie komórkowej.
3 Związek budowy i funkcji białek integralnych błony komórkowej a) Uczeń
- Wymienia typy białek integralnych błony
- Wymienia ich funkcje
- Określa związek ich struktury i funkcji
b) uczeń
- rysuje kształty białek integralnych różnego typu
- rozpoznaje kształty białek
- analizuje związek ich budowy i funkcji (znajduje cechy charakterystyczne struktury)
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Lokalizacja białek integralnych, ich struktura cząsteczkowa, funkcje związane ze strukturą. Praca samodzielna uczniów z kserokopiami rysunków schematycznych, elektrofotogramy białek integralnych
 4 Transport przez błony cytoplazmatyczne i wewnątrz  komórki. a) uczeń
- wymienia typy transportu przez błony
- rozpoznaje na schematach poszczególne typy transportu
- wyjaśnia na czym polega dyfuzja prosta, wspomagana, osmoza, transport aktywny
- wymienia struktury komórkowe biorące udział w transporcie wewnętrznym
b) uczeń
- porównuje ze sobą typy transportu przez błonę
- ocenia znaczenie obecności błon komórkowych w utrzymaniu odrębności wnętrza komórki
- przewiduje skutki zmiany środowiska życia komórki z izotonicznego na hipo- lub hipertoniczne c )uczeń
- integruje wiedzę z chemii i biologii
- kształtuje postawę aktywną, nastawioną na współpracę z grupą
Rodzaje transportu błonowego - dyfuzja prosta ,  dyfuzja wspomagana, osmoza, transport aktywny. Transport wewnątrzkomórkowy - poprzez cytoplazmę i cytoszkielet. Ruchy cytoplazmy, udział  ER w transporcie, pęcherzyki transportujące aparatu Golgiego, rola wodniczek  np. wydalniczych, pokarmowych. Praca w grupach , analiza schematów ilustrujących poszczególne typy transportu, prezentacja efektów pracy. Kserokopie rysunkow schematycznych - Solomon, Ville „Biologia”, Regina  Prokop, Zeszyt dla ucznia , Botanika klasa I LO.  
 5,6 Budowa i funkcje mitochondriów i chloroplastów.  DNA mitochondrialny. a) uczeń
- wymienia elementy budowy chloroplastu i mitochondrium
- rozpoznaje  chloroplast i mitochondrium na  rysunku schematycznym i elektrofotogramie
- wyjaśnia znaczenie poszczególnych elementów budowy w realizacji funkcji
- rozpoznaje na schemacie cząsteczkę chlorofilu
b) uczeń
- rysuje rysunki schematyczne budowy chloroplastu i mitochondrium
- porównuje budowę obu organelli
- porównuje sposób funkcjonowania i znaczenie DNA jądrowego i mitochondrialnego
- przewiduje konsekwencje braku rekombinacji w DNA mitochondrialnym
c) uczeń
- korzysta z zasobów zgromadzonej przez siebie wiedzy i umiejętności
- jest świadomy związków  między DNA i  procesem ewolucji organizmów
- integruje wiedzę z chemii i biologii
Ultrastruktura mitochondrium i chloroplastu na podstawie schematów i zdjęć z mikroskopu elektronowego. Funkcje obu organelli , funkcje i znaczenie poszczególnych elementów budowy. Charakterystyka DNA.  Konsekwencje tego w różnicowaniu się genów i alleli a także cech. Wykorzystanie cech DNA mitochondrialnego do śledzenia procesów ewolucyjnych (tempo ewolucji wolniejsze niż w przypadku DNA jądrowego). Praca w grupach Analiza schematów i elektrofotogramów  chemiosmozy, chlorofilu, DNA mitochondrialnego.  (Solomon, Ville, „Biologia”, Ostrowski, Kawiak „Cytofizjologia”) Na lekcji poprzedzającej zapowiedż powtórzenia wiadomości o chloroplastach i mitochondriach oraz DNA. Tutaj zrezygnowałam z omawiania procesu chemiosmozy jako zbyt skomplikowanego szczegółu, Często też zadaję jako pracę domową porównanie budowy chloroplastu i mitochondrium
7 Biogeneza mitochondrium i chloroplastu. a) uczeń
- podaje podstawowe założenia  hipotezy endosymbiozy Lynn Margulis
- podaje podstawowe założenia hipotezy wodorowej Martina i Mullera
- wymienia etapy powstawania w toku ewolucji komórki eukariotycznej posiadającej mitochondria i chloroplasty
- wymienia dowody potwierdzające teorię endosymbiozy
b) uczeń
- porównuje komórkę prokariotyczną i eukariotyczną
- analizuje różnice między teorią endosymbiozy i wodorową
- ocenia znaczenie symbiozy w ewolucji organizmów
c) uczeń
- jest świadomy, że nie wszystkie elementy wiedzy biologicznej można udowodnić empirycznie
Hipoteza endosymbiozy Lynn Margulis . Podstawowe prawa hipotezy: - pojawienie się systemu błon wewnętrznych oraz cytoszkieletu, które umożliwiły pochłanianie ze środowiska stałych cząstek pokarmowych w drodze endocytozy - w tym także innych komórek bakteryjnych -  Niektóre z tych komórek nie zostały strawione lecz podjęły swoją działalność, przynosząc korzyść komórce preeukariotycznej i stały się przodkami dzisiejszych mitochondriów i plastydów. Korzyści płynące z takiej symbiozy to : zdolność do pozyskiwania energii w drodze oddychania tlenowego oraz zdolność do czerpania energii ze Słońca dla preeukarionta, zaś dla prokarionta były to stabilne warunki środowiskowe (wnętrze komórki) i fizyczna ochrona przed niebezpieczeństwem. - Założeniem hipotezy Margulis jest przypadek ewolucyjny. Hipoteza wodorowa - Martina i Mullera - połączenie premitochondrium i preeukarionta nastąpiło w wyniku konieczności wynikającej z zależności między proteobakteriami , które w procesie fermentacji wydalały wodór i dwutlenek węgla i preeukariontami, którzy potrzebowali tych substancji do własnego metabolizmu. Hipoteza ta nie tłumaczy formowania się plastydów. Etapy tworzenia się komórki eukariotycznej - analiza schematu. Dowody potwierdzające hipotezę endosymbiozy. Wykład z elementami dyskusji. Analiza schematów - Encyklopedia multimedialna PWN, plakat z miesięcznika „Wiedza i Życie”, "Narodziny złożonych komórek", Ch.de Duve, Świat Nauki, czerwiec 1996 Ten temat realizuję tylko w wybranych oddziałach
 8,9 Budowa i funkcje jądra komórkowego a) uczeń:
- określa wielkość, kształty i miejsce występowania jądra w róznych komórkach
- wymienia elementy budujące jądro komórki
- wymienia funkcje jądra komórkowego
b) uczeń
- wyjaśnia związek budowy i funkcji jądra
- analizuje schemat budowy jądra komórkowego
- rysuje schemat j.w.
- ocenia znaczenie poszczególnych elementów budowy
c) uczeń :
- kształtuje postawę badawczą
Wielkość, kształty, lokalizacja jądra komórkowego. Elementy budujące jądro - schematy, ultrafotografie. Funkcje poszczególnych elementów. Funkcje jądra komórki. Komórki bezjądrowe pierwotnie i wtórnie. Chromosomy, ich liczba, typy, budowa. Praca w grupach - analiza schematów, elektrofotogramów jąder komórkowych, praca indywidualna - wykonanie schematu budowy, Podręcznik, Solomon, Ville "Biologia"  
10 Podział mitotyczny komórki - przebieg i znaczenie a) uczeń
- podaje definicję mitozy
- wymienia etapy procesu
- opisuje przebieg etapów
- analizuje schematy
- znajduje związek przedstawionego graficznie procesu z opisem
- przedstawia sens biologiczny mitozy
- uzasadnia znaczenie tego procesu w przyrodzie
b) uczeń
- rysuje schematy przedstawiające kolejne etapy
- rozpoznaje etapy przedstawione na schematach
- rozpoznaje etapy w obrazach mikroskopowych
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
- kształtuje umiejętność pracy w grupie
Definicja, schemat ogólny, kariokineza, cytokineza, schematy etapów kariokinezy i ich opis,  znaczenie mitozy w życiu organizmów jedno- i wielokomórkowych. Kserokopie schematów, preparaty mikroskopowe, film przedstawiający przebieg mitozy, ultrafotogramy, animacje komputerowe Podręcznik wyd. Operon  
11 Mejoza i jej sens biologiczny a) uczeń
- definiuje mejozę
- wymienia etapy mejozy
- opisuje przebieg etapów ze szczególnym uwzględnieniem rekombinacji genów
- analizuje schematy
- uzasadnia znaczenie procesu
b) uczeń
- rysuje schematy
- rozpoznaje etapy na ultrafotogramach
- dowodzi znaczenia procesu
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
- kształtuje umiejętność pracy w grupie
Definicja, schemat ogólny, I i II podział mejotyczny, kariokineza, proces crossing over, losowa segregacja genów, cytokineza, schematy etapów kariokinezy i ich opis,  znaczenie mejozy w życiu organizmów. Kserokopie schematów, ultrafotogramy, animacje komputerowe Podręcznik wyd. Operon  
12 Porównanie mitozy i mejozy a) jw.
b) Uczeń
- Konstruuje tabelę porównawczą w zeszycie lub w programie M. Word
- Porównuje elementy wspólne i różnice między procesami
Jw. Zajęcia indywidualne lub w grupach 2- 3 osobowych, podsumowujące i utrwalające Mogą być użyte komputery - M. Word lub inny program edytorski  
13 Chloroplast i jego funkcje a) uczeń
- lokalizuje chloroplast w komórkach roślinnych
- opisuje jego kształt i wielkość
- wymienia elementy budujące chloroplast
- zapisuje reakcję sumaryczną fotosyntezy i podaje jej definicję
- wyróżnia etapy fotosyntezy i opisuje ich istotę
- analizuje schematy budowy chloroplastu
- analizuje schematy przebiegu fotosyntezy
b) uczeń
- rysuje schemat budowy chloroplastu i opisuje go
- rozpoznaje na schemacie chloroplast
- rozpoznaje na schematach etapy fotosyntezy
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Lokalizacja chloroplastów w organach, tkankach i komórkach roślinnych, ultrastruktura chloroplastu, proces fotosyntezy, etapy procesu, znaczenie procesu dla roślin, dla org. cudzożywnych, dla świata . Praca samodzielna z internetem, elementy pogadanki, schematy barwne, animacja komputerowa, fragment filmu lub też prezentacja MPP  
14 Test sprawdzający z podstaw cytologii Jak wyżej Jw. Test z zadaniami otwartymi i zamkniętymi, przygotowany na podstawie analizowanych na lekcjach schematów  
15 Tkanki zwierzęce. Charakterystyka tkanek nabłonkowych a) uczeń :
- wymienia tkanki zwierzęce
- rozpoznaje schemat klasyfikacji tkanek
- wymienia typy tkanki nabłonkowej
- lokalizuje je w organizmie człowieka
- określa ich funkcje
b) uczeń:
- rysuje schemat klasyfikacji tkanek
- rysuje schematy budowy tkanek nabłonkowych
- analizuje schematy pod kątem funkcji jakie pełnią
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Klasyfikacja tkanek zwierzęcych wykonanie schematu. Cechy komórki tkanki nabłonkowej.  Rodzaje tkanek nabłonkowych, ich cechy budowy oraz funkcje. Występowanie tkanek nabłonkowych w organizmie człowieka. Praca w grupach, wykonanie schematu klasyfikacji tkanek na podstawie tekstu Analiza schematów, zdjęć tkanek nabłonkowych Ville, Solomon "Biologia", Podręcznik Praca z Internetem, przeglądarka www.google.pl - www i grafika  
16 Związek budowy i funkcji tkanek mięśniowych a) uczeń:
- wymienia typy tkanek mięśniowych
- rozpoznaje na schematach tkanki mięsniowe
- rozpoznaje na schematach sarkomer (w skurczu i rozkurczu)
b) uczeń:
- porównuje budowę i funkcje róznych typów tkanek mięśniowych
- rysuje schematy budowy tkanek
- rysuje sarkomer w stanie skurczu i rozkurczu
- wyjaśnia działanie sarkomeru
- analizuje schematy
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Typy tkanek mięśniowych. Wykonywanie rysunków schematycznych budowy tych tkanek. Charakterystyka funkcjonowania i lokalizacji tych tkanek. Ultrastruktura komórki mięśnia szkieletowego. Ultrastruktura sarkomeru Mechanizm skurczu komórki mięśniowej - teoria ślizgowa Huxleya, Pogadanka, analiza schematów, wykonywanie rysunków schematycznych budowy sarkomeru - w stanie skurczu i rozkurczu Solomon, Ville "Biologia", podręcznik Praca z Internetem
17 Związek budowy i funkcji tkanki nerwowej a) uczeń :
- wymienia składniki tkanki nerwowej
- lokalizuje tkankę w organizmie człowieka
- rozpoznaje schemat budowy neuronu
- wymienia elementy budowy neuronu, synapsy
b) uczeń:
- wyjaśnia mechanizm przewodzenia impulsu w neuronie
- analizuje schemat przewodzenia
- rysuje schemat budowy neuronu
- wyjaśnia działanie synapsy
- ocenia rolę neuroprzekażników w organizmie człowieka
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Występowanie tkanki nerwowej. Budowa tkanki nerwowej - jej złożoność (neurony, glej). Funkcje gleju. Budowa neuronu. Mechanizm przewodzenia impulsu nerwowego w neuronie. Struktura i działanie synapsy chemicznej. Neurotransmitery. Sieci neuronowe - podstawowe wiadomości. Wykład , analiza schematów, sporządzanie rysunków schematycznych, gra komputerowa "Neurony"- analiza wpływu typu neurotransmitera na proces przewodzenia impulsu nerwowego, Ville, Solomon, "Biologia", podręcznik, Fragmenty filmu o działaniu neuronów  (Tele 5)  
18 Przystosowania w budowie tkanek łącznych oporowych (kostnej i chrzęstnej) do pełnionych funkcji. a) uczeń
- wskazuje na miejsca występowania tkanek oporowych w organizmie człowieka
- wymienia rodzaje tkanek
- rozpoznaje na schematach tkanki kostną i chrzęstną (obraz w mikroskopie)
- wymienia funkcje tych tkanek
b) uczeń
- porównuje budowę i funkcje róznych typów tkanek oporowych
- analizuje schematy budowy
- znajduje związek między budową a funkcją
- rysuje schematy budowy tkanki kostnej i chrzęstnej
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Lokalizacja tkanek oporowych w organizmie człowieka. Klasyfikacja tkanek oporowych (kryteria). Budowa, funkcje i występowanie poszczególnych typów tkanki chrzęstnej i kostnej. Wykład , analiza schematów i zdjęć z mikroskopu,  sporządzanie schematów, praca z tekstem w grupach Ville Solomon "Biologia", podręcznik  
19- 20 Tkanki płynne - krew i limfa - budowa i funkcje. a) uczeń
- wymienia rodzaje tkanek płynnych
- wymienia elementy składowe krwi
- wymienia składniki osocza
- wymienia rodzaje elementów morfotycznych krwi
- rozpoznaje je na schematach i zdjęciach mikroskopowych
- określa funkcje krwi
b) uczeń
- określa związek budowy z funkcją elementów morfotycznych krwi
- analizuje schematy budowy krwi
- analizuje wyniki badań morfologii krwi
- ocenia przydatność tych wyników w diagnozowaniu chorób
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Występowanie i klasyfikacja tkanek płynnych. Budowa i funkcje krwi. Elementy morfotyczne krwi - ich budowa, rola. Mechanizm przenoszenia tlenu przez erytrocyty. Mechanizm krzepnięcia krwi. Analiza wyników badania krwi. Właściwy poziom erytrocytów, leukocytów, trombocytów w krwi zdrowego człowieka. Choroby krwi. Limfa - budowa i funkcje. Krew pępowinowa - cudowne lekarstwo XXI wieku. Wykład, analiza schematów, zdjęć z mikroskopu, analiza wyników badania krwi (morfologii) Ville, Solomon "Biologia", podręcznik, "Krew pępowinowa - cudowny lek?", R. Kline, Świat Nauki , czerwiec 2001 Ten temat realizuję również w pracowni informatycznej jako pracę samodzielną uczniów z Internetem zakończoną napisaniem krótkiej pracy nt. „Dar krwi - darem życia” w programie edytorskim.
21 Charakterystyka tkanek łącznych właściwych a) uczeń
- wymienia tkanki łączne właściwe
- charakteryzuje ich cechy budowy
- opisuje ich funkcje
b) uczeń
- rysuje schematy budowy
- rozpoznaje na schematach rodzaj tkanki
- rozpoznaje na obrazach mikroskopowych typ tkanki
c) uczeń
- kształtuje postawę badawczą
Typy tkanek łącznych właściwych, ich występowanie i funkcje, analiza obrazów mikroskopowych. Praca ze zdjęciami spod mikroskopu optycznego, analiza zdjęć, pogadanka, praca samodzielna Projektor multimedialny  
22 Obserwacje mikroskopowe wybranych tkanek zwierzęcych Uczeń doskonali swoje umiejętności posługiwania się mikroskopem optycznym i wykonywania rysunków schematycznych Obserwacja 3 - 4 dowolnie wybranych preparatów trwałych tkanek zwierzęcych, wykonanie rysunków schematycznych, podpisanie, opisanie rysunków. Mikroskopy optyczne, preparaty  trwałe tkanek zwierzęcych  
23 Test sprawdzający z tkanek Jak wyżej Przeprowadzenie testu złożonego z zadań otwartych .    

dalej -->

 

  WEBDESIGN: Kasia Janeczko 2005, (napisz) , http:.janeczko.waw.pl